Na całym świecie obserwujemy zwiększanie się częstości występowania chorób dietozależnych, w tym otyłości, oraz nadal istniejące w niektórych krajach niedożywienie. Edukacja żywieniowa jest obecnie potrzebna bardziej niż kiedykolwiek wcześniej. Na szczęście w szkołach, miejscach pracy i społecznościach docenia się znaczenie tej edukacji dla zmniejszania ryzyka wystąpienia problemów zdrowotnych. Oznacza to, że trenerzy żywieniowi mają obecnie możliwości dokonywania rzeczywistych zmian we współczesnym świecie.

Pod pojęciem edukacji żywieniowej kryje się propagowanie oraz rozpowszechnianie wiedzy o racjonalnym i najlepszym, w świetle aktualnych dowodów naukowych, sposobie żywienia, który wpływa na prawidłowe funkcjonowanie organizmu człowieka. Ponadto działania te polegają na popularyzacji wiedzy w przystępnej, zrozumiałej dla nieprofesjonalistów formie celem ułatwienia jej zastosowania w praktyce.

Edukacja żywieniowa jest ukierunkowana na zmianę zachowań, racji żywieniowych człowieka, czyli codziennych decyzji kiedy, co, i w jakich ilościach będzie spożywane. Są to sposoby i działania postępowania, mających na celu zaspokajanie potrzeb dotyczących sfery wyboru rodzaju żywności, organizacji procesu zakupu produktów spożywczych i ich przechowywania, przetwarzania do spożycia oraz częstości spożywania.

Można wyróżnić trzy rodzaje zachowań:

  • nawyki żywieniowe–zachowania systematyczne, powtarzające, gdy występuje potrzeba dostarczenia składników odżywczych oraz zapewnienia społecznych i emocjonalnych celów; działania te mają charakter szablonowy i automatyczny, ale istnieje możliwość ich zmiany. Zły i szkodliwy dla zdrowia nawyk opisuje się jako nałóg.
  • zwyczaje żywieniowe – schematy charakterystyczne dla kultury, w której się wychowujemy. Określa ona zachowanie w sytuacjach wyboru ilości, miejsca i sposobu spożywania pokarmu.
  • obyczaje żywieniowe – stanowią wzory zachowania i podlegają kontroli społecznej, a niedostosowanie do nich powoduje sankcje ze strony otoczenia.

Edukacja żywieniowa to proces składający się z działań informacyjnych, które powinny wpływać na poprawę statusu żywieniowego społeczeństwa. Przekazywana wiedza winna obejmować wiadomości teoretyczne na temat żywności i żywienia człowieka, a także ich praktyczne wykorzystanie. Niezbędne jest informowanie o sposobach komponowania posiłków, właściwym doborze produktów spożywczych pod względem wartości odżywczej oraz kształtowanie umiejętności podejmowania prawidłowych decyzji żywieniowych i higieny jedzenia, a także wykształcenie świadomej potrzeby ich stosowania.

Podsumowując, upowszechnianie wiedzy, zwłaszcza żywieniowej, powinno być ukierunkowane na rozwijanie umiejętności życiowych, czyli aktywny proces nauczania i uczenia się, skupiający się na nabyciu wiedzy i umiejętnościach wspierających prawidłowe zachowania żywieniowe. Działania takie umożliwiają wzięcie większej odpowiedzialności za własne życie przez dokonywanie zdrowych wyborów, opieranie się negatywnym presjom i minimalizowanie szkodliwych błędów żywieniowych. Odpowiednia wiedza, edukacja żywieniowa połączona z umiejętnością komponowania jadłospisów wywiera znaczący wpływ na przestrzeganie zaleceń dietetycznych, które zapewniają optymalny stan odżywienia i zapewnienie możliwie wysokiej jakości życia.